Inhoudsopgave
Multiplex is een houten plaatmateriaal dat bestaat uit dunne lagen houtfineer die kruislings op elkaar zijn gelijmd. Door die opbouw is de plaat relatief sterk en vormvast. Je gebruikt multiplex onder meer voor meubels, kasten, wanden en betimmeringen. Welke plaat past, hangt af van de houtsoort, dikte, afwerking en de plek waar je hem gebruikt.
Hoe is multiplex opgebouwd?
Een multiplexplaat bestaat uit meerdere lagen fineer: dunne vellen hout die van een boomstam zijn gesneden of geschild. De houtnerf van de opeenvolgende lagen loopt meestal in verschillende richtingen. Daardoor werkt de plaat minder sterk dan een massief houten plank van vergelijkbare afmetingen.
Aan de zaagkant kun je de afzonderlijke lagen meestal goed zien. De buitenste lagen bepalen grotendeels hoe de plaat eruitziet. Het hout aan de binnenkant hoeft niet dezelfde soort te zijn als het zichtbare hout aan de buitenkant.
Traditioneel heet een plaat met drie fineerlagen triplex. De naam multiplex wordt vaak gebruikt voor platen met meer lagen, maar ook als algemene naam voor dit soort gelaagd plaatmateriaal. Het aantal lagen zegt op zichzelf niet genoeg over de sterkte: ook de houtsoort, plaatdikte en kwaliteit tellen mee.
Welke soorten multiplex zijn er?
De houtsoort bepaalt onder meer het gewicht, de uitstraling en de mogelijkheden bij het bewerken. Dit zijn veelgebruikte soorten:
- Berkenmultiplex: een sterke plaat met een lichte uitstraling. Geschikt voor meubels, kasten en andere toepassingen binnenshuis waarbij een nette afwerking gewenst is.
- Populierenmultiplex: licht van gewicht en makkelijk te bewerken. Handig voor lichte meubels en interieurbetimmeringen. Het is minder geschikt voor zware belasting en vochtige omstandigheden.
- Okoumémultiplex: herkenbaar aan de warme, vaak rossige kleur. Wordt gebruikt voor onder meer deuren en buitentoepassingen, mits de plaat daarvoor geschikt is en goed wordt afgewerkt.
- Hardhoutmultiplex: een verzamelnaam voor platen met verschillende hardhoutsoorten. De kleur en eigenschappen verschillen per plaat. Let vooral op de opbouw en het beoogde gebruik.
Voor een kast die je vaak verplaatst, kan het lage gewicht van populier prettig zijn. Voor een zwaarbelaste plank is berken vaak een logischere keuze. Ook dan bepalen de dikte en de ondersteuning hoeveel gewicht de plank kan dragen.
Diktes en formaten van multiplex
Multiplex is verkrijgbaar in verschillende diktes. Veelvoorkomende maten zijn 9, 12, 15 en 18 mm. Welke dikte je nodig hebt, hangt niet alleen af van het gewicht op de plaat, maar ook van de afstand tussen de steunpunten en de manier van bevestigen.
- 9 mm: bruikbaar voor bijvoorbeeld lichte betimmeringen en onderdelen die goed worden ondersteund.
- 12 mm: een optie voor meubels, wandafwerking en niet-dragende plafonds.
- 15 mm: geschikt voor onderdelen die meer stevigheid vragen, afhankelijk van de constructie.
- 18 mm: vaak gekozen voor stevige kastdelen en werkbladen. Voor dragende toepassingen zijn ook de overspanning en belasting bepalend.
Plaatformaten verschillen per leverancier en product. Voorbeelden zijn ongeveer 244 bij 122 cm en 250 bij 122 cm. Ook kleinere platen van ongeveer 122 bij 61 cm komen voor. Meet je onderdelen vooraf uit en tel zaagverlies mee. Een plaat op maat laten zagen kan handig zijn als een hele plaat niet in de auto past.
Voor een vloer of andere dragende constructie is een bepaalde dikte op zichzelf geen garantie voor voldoende draagkracht. De afstand tussen de balken, de belasting en de eigenschappen van de plaat bepalen samen of de constructie voldoet.
De voordelen en nadelen van multiplex
Een voordeel van multiplex is dat het goed te zagen, boren en schroeven is. De kruislings gelijmde lagen beperken kromtrekken en maken de plaat bruikbaar voor zowel strak afgewerkt werk als praktische constructies. Bij een blanke afwerking blijft de houttekening zichtbaar.
Er zijn ook nadelen. De zichtbare laag kan knoesten, kleurverschillen of kleine reparaties bevatten. Voor een meubel dat in het zicht komt, is de kwaliteit van beide zijden daarom van belang. Bij een achterkant die tegen de muur komt, kan een minder fraaie zijde juist geen probleem zijn.
De gelaagde randen zijn zichtbaar en kunnen bij het zagen splinteren. Vind je die uitstraling niet mooi, dan kun je de randen afwerken. Verder is niet elke plaat geschikt voor vocht of buitengebruik. Vocht kan via onbeschermde randen en beschadigingen in het hout trekken.
Multiplex kiezen en afwerken
Begin bij de plek waar de plaat komt. Voor een droge slaapkamerkast kun je een plaat kiezen op uiterlijk en gewicht. Voor een toepassing buiten zijn ook de houtsoort, de verlijming, de afwerking en de blootstelling aan regen van belang. Een vochtbestendige verlijming maakt de hele plaat niet automatisch waterdicht.
Let bij zichtwerk op de kwaliteit van het dekfineer, de buitenste laag. Een glad geschuurde plaat is prettig voor een meubel of schilderwerk. Een plaat met zichtbare gebreken kan prima bruikbaar zijn als je hem uit het zicht verwerkt.
Voor een nette zaagsnede gebruik je een scherp, fijngetand zaagblad en ondersteun je de plaat aan beide kanten van de zaagsnede. Boor schroefgaten dicht bij de rand voor om de kans op splijten te verkleinen. Schuur scherpe kanten licht voordat je de plaat afwerkt.
Wil je de houttekening zien, dan kun je een geschikte blanke lak gebruiken. Voor een dekkende kleur breng je op kaal multiplex meestal eerst een geschikte primer aan en daarna verf. Bij een voorgegronde plaat is een extra grondlaag niet altijd nodig. Maak het oppervlak wel schoon en schuur eventuele beschadigingen bij. Bescherm bij gebruik buiten ook de zaagkanten, boorgaten en andere open delen.
Veelgestelde vragen over multiplex
Kan multiplex tegen vocht?
Dat verschilt per plaat. Sommige uitvoeringen zijn geschikt voor vochtige omstandigheden, andere alleen voor droge ruimtes. Ook bij een plaat voor buiten blijven goede bescherming van de randen en een passende afwerking nodig.
Wat is beter: multiplex of betonplex?
Dat hangt af van de klus. Betonplex is multiplex met een harde, gladde coating en is handig als je een slijtvast, makkelijk schoon te maken oppervlak zoekt. Gewoon multiplex is vaak praktischer als je de plaat wilt schilderen of blank wilt afwerken. Ook betonplex kan via open randen en beschadigingen vocht opnemen.
Is een primer nodig voor multiplex?
Op een onbehandelde plaat is een geschikte primer meestal de eerste stap voor dekkend schilderwerk. Bij voorgegrond multiplex kun je vaak na schoonmaken en licht schuren verder met de aflak. Werk beschadigde of open plekken eerst bij.
Kies voor je klus eerst de juiste houtsoort en plaatkwaliteit, en bepaal daarna de dikte aan de hand van de belasting en ondersteuning. Zo voorkom je dat een mooie multiplexplaat doorbuigt of op de verkeerde plek te veel vocht opneemt.
