Inhoudsopgave
Wie in de bouw werkt aan duurzaamheidsdoelstellingen, komt vroeg of laat de vraag tegen: wat is nu eigenlijk het verschil tussen duurzaam staal en gerecycled staal? De termen worden in de praktijk door elkaar gebruikt, maar het onderscheid is fundamenteel. Voor constructeurs, projectmanagers en inkopers die moeten scoren op MKI, EMVI of BREEAM is het cruciaal om dit verschil te begrijpen.
Wat is gerecycled staal?
Gerecycled staal wordt geproduceerd door schroot om te smelten in een elektrische boogovens. Een groot deel van het staal dat in Europa wordt gemaakt via deze methode bevat al 70 tot 80 procent schroot. Vergeleken met primair hoogoventstaal is dat een aanzienlijke verbetering.
Toch zijn er twee wezenlijke beperkingen. Ten eerste kost het smeltproces nog altijd veel energie, ook wanneer groene stroom wordt gebruikt. Ten tweede worden bij het omsmelten alle oorspronkelijke materiaaleigenschappen tenietgedaan. Het staal verliest zijn traceerbare herkomst, zijn vastgestelde sterktewaarden en zijn specifieke profiel. Het eindresultaat is nieuw staal, met een lagere CO2-voetafdruk dan primair staal, maar nog geen werkelijk circulair materiaal.
De CO2-uitstoot van elektro-ovenstaal ligt rond de 800 kg per ton. Met gebruik van groene stroom daalt dat tot circa 500 kg per ton.
Wat is duurzaam staal?
Duurzaam staal, ook wel circulair staal genoemd, werkt op een fundamenteel andere manier. In plaats van omsmelten, wordt het staal direct hergebruikt. Staalprofielen uit zogenoemde donorconstructies worden beoordeeld op materiaalkwaliteit, gedocumenteerd en ingezet in een nieuw bouwproject.
Hierdoor blijven de oorspronkelijke eigenschappen behouden: de sterkte, de geometrie en de traceerbare herkomst. Omdat er geen energieverslindend smeltproces aan te pas komt, is de CO2-uitstoot drastisch lager. Circulair staal stoot circa 130 kg CO2 per ton uit. Voor donorstaal waarbij het ontwerp is afgestemd op beschikbaar materiaal kan dat dalen tot 0 tot 100 kg per ton.
De MKI-waarde van circulair staal kan daardoor oplopen tot niveaus die primair en gerecycled staal niet kunnen evenaren. Lees ook wat duurzaam staal in de praktijk inhoudt en welke milieuprestaties haalbaar zijn bij EECULAIR.
Verschil in CO2-uitstoot per staaltype
Om het onderscheid concreet te maken, geeft onderstaand overzicht de CO2-uitstoot per 1.000 kg staal voor de gangbare staalvarianten in Nederland:
- Hoogoventstaal (primair): circa 1.800 kg CO2
- Elektro-ovenstaal: circa 800 kg CO2
- Elektro-ovenstaal met groene stroom: circa 500 kg CO2
- Circulair staal: circa 130 kg CO2
- Donorstaal: 0 tot 100 kg CO2
Het verschil tussen hoogoventstaal en circulair staal is een factor van meer dan tien. Dat is geen marginale verbetering, maar een structurele verandering in de milieuprestatie van een constructie.
Wat telt bij aanbestedingen?
Voor aanbestedingen bij gemeenten, provincies en Rijkswaterstaat wordt het onderscheid tussen gerecycled en duurzaam staal steeds relevanter. Opdrachtgevers nemen MKI-wegingen steeds vaker op in hun EMVI-criteria. Een lagere MKI-waarde leidt direct tot een gunstiger gunningsscore en daarmee tot een competitiever voorstel.
Gerecycled staal scoort beter dan primair staal, maar circulair staal scoort aanzienlijk beter dan gerecycled staal. Bij grote staalconstructies kan dit verschil doorslaan naar tienduizenden euro’s aan equivalent voordeel in de gunning.
Daarnaast speelt de CSRD-rapportageverplichting een toenemende rol. Bedrijven die moeten rapporteren over Scope 3-emissies hebben baat bij aantoonbare, gecertificeerde CO2-reductie in hun materiaalkeuze. Circulair staal met een bijgeleverde EPD, een materiaalpaspoort en NMD Categorie 1-data biedt die aantoonbaarheid. Gerecycled staal doet dat doorgaans niet in dezelfde mate.
Demontabele verbindingen als voorwaarde voor echte circulariteit
Een wezenlijk element dat gerecycled staal mist, is het denken vanuit de volgende levenscyclus. Circulair staal wordt bij voorkeur gemonteerd met demontabele boutverbindingen, zodat de constructie aan het einde van zijn levensduur eenvoudig uit elkaar te halen is. Zo wordt het staal geen afvalstroom, maar een grondstof met aantoonbare restwaarde die direct inzetbaar is in een volgend project.
Dit principe van “design for disassembly” is een kernonderdeel van de circulaire economie en wordt steeds vaker gevraagd in duurzaamheidscertificeringen zoals BREEAM-NL, GPR Gebouw en het Paris Proof-kader.
Is er circulair staal of gerecycled staal nodig?
Gerecycled staal wordt omgesmolten tot nieuw staal, wat energie kost en materiaaleigenschappen vernietigt. Duurzaam staal wordt direct hergebruikt, behoudt zijn eigenschappen en levert een drastisch lagere CO2-uitstoot op. Voor aanbestedingen met MKI-weging, EMVI-criteria, BREEAM en CSRD-rapportage is circulair staal de logische en vaak betere keuze.
